واژه مافیا تقریبا در تمامی کسب و کارها به کار برده میشود و نشانه حضور شخص یا اشخاصی در آن کسب و کاراست که به صورت انحصاری، بیشترین منفعت را از آن خود میکنند و در مواردی با استفاده از رانت و اعمال مجرمانه خود را در بالاترین جایگاه آن صنف قرار میدهند. اصولا وجود مافیا به معنای ارتباط جدی با منابع حاکمیتی و زد و بند های متعدد مالی و موقعیتی است که بدون فساد و جرم به انجام نمیرسد .
اما در مورد موسیقی هم کمابیش این واژه استفاده میشود وعده ای معتقدند خوانندگی و مشهور شدن در موسیقی پاپ در اختیار مافیایی است که بدون حضور در کنار آنها امکان موفقیت وجود ندارد. شاید برخی فعالان صنف موسیقی علاقمند باشند که خود را مانند مافیا معرفی کنند و قدرت را در اختیار خود بگیرند اما اساسا باید دید با توجه به مولفه های فضای موسیقی آیا امکان بوجود آمدن مافیا وجود دارد یا خیر. اولین نشانه وجود مافیا اینست که حقیقتا هیچکسی به غیر از عده ای خاص نتوانند وارد این عرصه شوند و تعیین کننده اینکه چه کسی خواننده و معروف شود مافیا باشند .
در واقعیت اما اگر مافیای موسیقی وجود دارد و آنها تعیین کننده هستند چرا بعد از پاندمی کرونا تا کنون تعدادی کمتر از انگشتان یک دست توانسته اند بعنوان چهره جدید موسیقی پاپ معرفی شوند؟ کسانی که مدعی مافیا بودن دارند چرا نمیتوانند خواننده مورد نظر خود را معروف نمایند؟ جالب است بدانید موسسات تهیه کننده موسیقی هرکدام با ده ها نفر که سودای خوانندگی دارند قرارداد سفت و سخت دارند اما هیچکدام از آنها به شهرت نرسیده اند. پس مافیا مگر به دنبال کسب بیشترین منفعت نیست؟ اما در عمل در یک دوره «ققنوس» با رضا بهرام آمار فروش را جابجا میکند. در مقطعی ترانه شرقی با حامد همایون و یا آوای فروهر با بهنام بانی پرفروش ترین های سال را از آن خود میکنند. والبته هر یک از موسسات در مقاطعی بعضا توانسته اند برند یک موسیقی را به خود اختصاص دهند.
در صنعت اگر یک مجموعه تولیدی از سایرین پیشی بگیرد سخت میشود به آن رسید و با استفاده از تجربه میتواند سالها برند اول بازار باقی بماند. اما چگونه است که در موسیقی موسسه ای که زمانی پرفروش ترین خواننده را داشته حالا خواننده جدی در بازار ندارند و حتی شخصی مانند علیرضا قربانی یا محسن یگانه با سهم فروش جدی در حوزه موسیقی با هیچکدام از موسسات به ظاهر مافیایی قرارداد ندارد.
شاید بتوان به این نتیجه رسید که اساسا ماجرای موسیقی و محصول فرهنگی و هنری آن به نام خواننده، یک ماجرای صنعتی نیست و قوانین بازار نمیتواند برآن حاکم باشد. موسیقی در اصل یک حوزه اجتماعی و فرهنگی و هنری است که یک گرداننده و یا تعیین کننده واحد ندارد. کمااینکه در ایران حاکمیت تمام تلاش خود را کرده تا با نظارت و تعیین خط مشی برای هنر موسیقی آنرا به سلیقه خود نزدیک کند اما در عمل وقتی به پلی لیست افراد جامعه مراجعه کنیم خواهیم دید که حاکمیت چندان هم در این امر موفق نبوده. چه برسد به یک بخش خصوصی با روابطی اندک و منابع مالی محدودی دارد.
پس اساسا به دلیل تعدد متغیر ها و موارد تعیین کننده برای شهرت در موسیقی امکان پدید آمدن مافیا بصورت مطلق در آن وجود ندارد و شرایط اجتماعی و سیاسی ، اوضاع اقتصادی جامعه ، تاثیر رسانه ها ، روند موسیقی جهانی ، مد و سلیقه روز، اتفاقات مقطعی و رویدادهای غیر قابل پیشبینی و از همه مهمتر در حال حاظر شبکه های اجتماعی از موارد تعیین کننده و تاثیر گذار بر روند موسیقی هستند .
به هر تقدیر هیچ نهاد دولتی و یا مجموعه خصوصی نمیتوانند مدعی باشند مافیای موسیقی هستند. حتی با در اختیار داشتن چند مولفه تاثیر گذار توان صد درصدی برای معرفی یک چهره جدید موسیقیایی را به جامعه ندارند که اگر این چنین بود شاهد وضعیت فعلی فضای موسیقی پاپ و سهم بازار موسسات به ظاهر مافیایی نبودیم .
منبع: اختصاصی «بیلبورد» – نویسنده: حامد حسین زادگان