موسیقی رسمی و غیر رسمی چیست؟

محمد رضا درویشی در یکی از مصاحبه هایش می گوید:عده ای آمده اند، موسیقی ردیف را تحت عنوان موسیقی رسمی ایران معرفی کرده اند. این به آن معناست که سایر نمونه های موسیقی، غیر رسمی هستند؛ در حالی که اینطور نیست برای بلوچ ها موسیقی بلوچی رسمی است و موسیقی ردیف، موسیقی غیر رسمی است.برای آذری ها و ترکمن ها هم همینطور.

باید به آقای درویشی گوشزد کرد که رسم در فارسی چند معنی دارد: یکی صفت رسم است به معنی مرسوم (آن چیزی که رسم است) ؛ همچنین به معانی مرتب و منظم ، خشک و مقرراتی ، ظاهری ، متضاد خودمانی، دارای اسلوب و در چارچوب حقوق ، ” قانونی ” معنا می دهد. به نظر می رسد که در فارسی مترادف formal انگلیسی است. رسمی؛ یعنی مواردی که از طرف دولت یا مجامع قانونی کشوری اعلام می شود؛ مثلا پروتکل رسمی، یا پول رسمی ( یعنی پولی که از طرف دولت و حکومت کشوری اعلام می شود.) زبان رسمی ( یعنی دولت از چندین زبان موجود هر کشوری یکی را زبان ارتباطات حقوقی و سیاسی خود می پذیرد و اعلام می کند.) زبان رسمی زبانهای بومی هر منطقه از کشور را در بر نمی گیرد. در ایران، فارسی قرن هاست که زبان کتابت و حکومت بوده است. از دوره ترکمن های سلجوقی حکومت های بسیاری ترک زبان بوده اند: مغول ها، ایلخانیان، صفویان ( تحت تاثیر حکومت های محلی قرقویونلو و آق قویونلو ها ترک زبان شده اند)، افشاریه، قاجاریه.

عرب ها نیز در دویست سال اول حکومت امویان و عباسیان نتوانستند زبان رسمی ایران را عربی کنند؛ هر چند که بیشتر دانشمندان کتابهایشان را به عربی می نوشتند.

در دوره زندیه که کریمخان زند لک زبان به قدرت رسید زبان رسمی کشور فارسی بود؛ زیرا که لکی جایگاهی در رسمیت یافتن نداشت نه زبان ادبیات و شعر و نامه نگاری بود و نه اصلا پتانسیل جایگزینی با فارسی را داشت معلوم بود به طور خود به خودی بدون هیچ بحث و هیاهو زبان فارسی زبان کتابت و رسمی کشور شد. جالب است که بدانیم نامه های دولت عثمانی به حکومت صفویه فارسی بود؛ هر چند که هر دو حکومت ترک زبان بودند. برخی از سلطان های ترک زبان عثمانی به فارسی شعر می گفتند و تحت تاثیر شعر های مولوی و دیگر بزرگان ادبیات فارسی بودند.

من می خواهم فقط به آقای درویشی گوشزد کنم که موسیقی ردیف دستگاهی ایران نمی توانست بدون شعر غزل شکل بگیرد و تداوم و اعتلا یابد. به طور طبیعی، همانطور که موسیقی مقام در حکومت عثمانی با وجود اقوام مختلفی که در این خلافت زندگی می کردند موسیقی رسمی خلافت بود و در جمهوری کنونی آذربایجان “موقام ” در تاجیکستان و ازبکستان ” شش مقام”( هر چند حاکمان کشور ازبکستان ترک زبان هستند و همانطور که می دانیم شش مقام، موسیقی شهری منطقه که آمیخته از لحن های ترک زبان ها و فارس زبان هاست). بلوچ ها، مازندرانی ها، گیلانی ها، قشقایی ها، لرستانی ها و بختیاری ها و غیره از اقوام بومی ایران هستند و می دانیم که زبان و موسیقی دو جزء جدا نشدنی از هم هستند. وقتی زبان رسمی کشور فارسی است، چگونه می شود موسیقی رسمی کشور به زبان ترکی، لری، لکی، کردی و غیره باشد استاد!!

البته اصلا نیازی نیست که حکومت  موسیقی رسمی اعلام کند و تاکنون نیز ندیده ایم؛ ولی طبیعی است وقتی زبان رسمی کشور فارسی است موسیقی رسمی نیز فارسی باید باشد.( چیز پیچیده ای که نگفتم ، استاد!!!)

شما می توانستید بگویید برای بلوچ ها چون به زبان بلوچی صحبت می کنند موسیقی بلوچی نیز ارجحیت دارد.

پس به سخنان آقای درویشی که بسیار ناشیانه گفته شده می توان لب حیرت به دندان گزید.

دکتر کیوان پهلوان پژوهشگر موسیقی/ بیلبورد/