۱۵سال تلاش نافرجام برای بک رویای بزرگ /کدام خواننده رکورددار کنسرتِ خیابانی در ایران است؟
ایده‌ی کنسرت خیابانی و رایگان در ایران در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری مطرح شده است؛ این مسیر که با موسیقی‌دانان تنها در خیابان‌ها آغاز شد، با اجرای صدهزار نفره رضا صادقی در پارک آبی آزادگان خبرساز شد و در شهریور ۱۳۹۷ با اجرای بزرگ ارکستر ملی و محمد معتمدی در بوستان آب‌وآتش جدی تر شد. امروز اما، پس از طی مراحلی پرفراز و نشیب منتهی به طرح‌های میدان آزادی و اجرای لغو شده همایون شجریان در میدان آزادی، این الگو به‌واسطه‌ی چالش‌های ساختاری میان نهادهای مختلف هنوز به یک رویه پایدار تبدیل نشده است.
* آغاز یک جریان
در سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶، حضور موسیقی در فضای عمومی بیشتر به‌صورت نواختن انفرادی در مترو و خیابان بود و خبری از کنسرت خیابانی سازمان‌یافته نبود؛ نبود چارچوب مجوزدهی و حساسیت‌های فرهنگی از دلایل اصلی این خلأ به شمار می‌رفت.
شهریور ۱۳۹۷، ارکستر سازهای ملی به رهبر‌ی علی‌اکبر قربانی و با خوانندگی محمد معتمدی در بوستان آب‌وآتش تهران، نخستین اجرای رسمی و خیابانی رایگان برای عموم را رقم زد. این اجرا که بدون حواشی امنیتی برگزار شد، مورد استقبال عمومی قرار گرفت و به‌عنوان نقطه شروع عطش جامعه و مسوولان فرهنگی در زمینه کنسرت خیابانی شناخته شد. جالب اینکه معتمدی پیش از آن مشابهی در ساری اجرا کرده بود که حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تماشاچی داشت—بدون اینکه رسانه‌ای‌کننده‌ی وسیعی داشته باشد، تا حساسیت ایجاد نشود.
* رضا صادقی و کنسرت رایگان صدهزار نفری
29 تیرماه سال 1390 رضا صادقی بزرگترین کنسرت رایگان ایران را در سالهای اخیر با حضور بیش از صدهزار نفر در پارک آبی آزادگان روی صحنه برد. روزنامه تماشا در این باره نوشته: «تیتر خبر به اندازه کافی غافلگیرکننده هست. رضا صادقی در شب به یاد ماندنی در جشنواره بزرگ شعبانیه برگزار شد، در میان خیل عظیم مردم، روی سن رفت تا بزرگترین تجمع مخاطبانش را شاهد باشد. این برنامه که دوشنبه شب و با اعلام قبلی و در محوطه باز پارک آبی آزادگان برگزار شد، با استقبال ویژه مخاطبان رضا صادقی توام شد تا این خواننده در شبی باشکوه به اجرای ترانه‌هایش بپردازد. »
* تاریخ سازی آقای مشکی پوش
این روزنامه افزوده: «محل این کنسرت در محوطه باز وسیعی که از قرار معلوم زمین فوتبال این مجموعه بود، انتخاب شده بود. زمین چمنی که به گفته مسئولین اجرایی برنامه، ۵۴ هزار صندلی در آن چیده شده بود که حدود ۱۰ هزار صندلی مربوط به بخش VIP برنامه بود که پذیرای مهمانان ویژه باشد. استیج بزرگی در انتهای جنوبی این محوطه چمن بر پا شده بود که به خوبی جوابگوی این حجم عظیم جمعیت بود. با نزدیک‌تر شدن به زمان بروی صحنه آمدن گروه مشکی پوشان تعداد حاضرین رفته رفته بیشتر می‌شد و حوالی ساعت ۱۰ دیگر هیچ صندلی خالی‌ای وجود نداشت و بقیه علاقمندان مجبور بودند که به صورت سرپایی به تماشای برنامه بپردازند. استقبال به حدی بود که تا زمان شروع برنامه گروه صادقی، تعداد کسانی که به صورت سرپایی به تماشای برنامه آمده بودند از تعداد نشسته‌ها بیشتر بود.»
* کنسرت میدان مشق – تیر ۱۳۹۵
کنسرت علیرضا قربانی و حجت اشرف‌زاده در میدان مشق، به مناسبت عید فطر (۱۶ تا ۱۸ تیر ۱۳۹۵) و به‌صورت رایگان برگزار شد و مورد توجه رسانه ها قرار گرفت. این رویداد همچنان به‌عنوان نقطه‌ای مهم در تاریخ موسیقی خیابانی ایران شناخته می‌شود.
* راغب و مهدی یراحی
مصطفی راغب با اجرای هم‌خوانی زیبا با نوازنده خیابانی در بازار نقش‌جهان اصفهان، لحظه‌ای متفاوت خلق کرد که رسانه‌ای شد و به‌عنوان نمونه‌ای از تعامل خیابانی هنرمند–مردم برجسته شد. مهدی یراحی نیز در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵)، کنسرتی رایگان برای اقشار حاشیه‌ای در منطقه شمس‌آباد تهران برگزار و حتی وعده‌ی غذا بین هزاران نفر توزیع کرد؛ او ظرفیت کنسرت خیابانی و فرم عجیب آن را برای همبستگی اجتماعی تثبیت کرد.
* چشم‌انداز و تأملی بر آینده
در این مسیر ۱۵ ساله، تلاش‌های اندک و محدود، نمونه‌های پراکنده و ایده‌هایی رسانه‌ای را شاهد بوده‌ایم، اما عمده مشکل، فقدان هماهنگی بین نهادها بوده است—در حالی که وزارت ارشاد مجوز موسیقی را صادر می‌کند، توان مدیریت جمعیت و محل اجرا با شهرداری و نهادهای انتظامی است؛ اغلب عدم شناخت از ظرفیت یا نگرانی از امنیت باعث لغوها شده است.
با این وجود، استقبال مردم از این اجراها و نمونه‌های موفق در ساری و بوستان آب‌وآتش، نشان می‌دهد ظرفیت این نوع رویدادها هم در شادی جمعی و هم در آشتی هنر و فضای عمومی وجود دارد. تنها شرطش تدوین سازوکاری روشن و پایدار میان نهادهای درگیر است.
منبع: اختصاصی «بیلبورد»