فومن پله پله تا تاریخ؛ طعم و طبیعت

گیلان با همه گیرایی‌های تاریخی، طعم و طبیعت همواره زمان چنان با گردشگری عجین شده که دیگر به بخشی از نوستالژی ایرانیان بدل گشته و امروز آوازه جاذبه‌های فومن چون ماسوله و قلعه‌رودخان از نام این شهرستان در ابعاد ملی و بین‌المللی فراتر رفته و با معماری پلکانی‌اش گردشگران را پله پله تا تاریخ، طعم و طبیعت فرا می‌خواند.

به گزارش  هنر گیلان    مفاهیم گردشگری در دنیای امروز عمق یافته و گیلان بویژه شهرستان فومن با همه گیرایی‌های کم نظیرش برای آنانی که از ذوق سفر سرشارند سفرنامه‌ای است بی انتها در شاخه‌های متعدد که در این گزارش تلاش می شود مقاصدی چند از گردشگری در برخی تعاریف متعدد از گردشگری برای سیاحت گردان معرفی شود.

فومن زادگاه آیت الله بهجت فومنی، کیومرث صابری (گل آقا) و شیون فومنی (شاعر) و بسیار بزرگان دیگر با ۲ بخش سردار جنگل و بخش مرکزی و ۶ دهستان، آلیان، سردار جنگل، گشت، گوراب‌پس، لولمان و رودپیش از شهرستان‌های استان گیلان محسوب می‌شود؛ مرکز این بخش فومن است و از شرق ۲۷ کیلومتر تا مرکز استان یعنی رشت، تا شمال به شهرستان‌های ماسال و صومعه‌سرا، تا جنوب به شهرستان‌های طارم و شفت و تا غرب با شهرستان خلخال استان اردبیل همسایه است.

فومن در ناحیهٔ جلگه‌ای گیلان قرار دارد و در میان باغ‌ها و جنگل‌ها و کوهستان‌ها و شالیزارها محصور شده است؛ برای رسیدن به شهر مجسمه‌ها از رشت و رسیدن به آن بایستی جاده ای سراسر درختان سپیدار را پشت سر بگذرانی؛ فومن را به خاطر مجسمه‌های زیادی که در آن وجود دارد با نامِ شهر مجسمه‌ها نیز می‌شناسند؛ از زیبایی‌های دیگر این شهر می‌توان به وجود درختان چنار بسیار زیاد در خیابان‌های آن اشاره کرد. فومن به علت داشتن جاذبه‌های تاریخی-گردشگری مانند ماسوله و قلعه رودخان و همچنین کلوچهٔ فومن معروف است.

فومن تنها ماسوله و قلعه رودخان نیست
گوشه گوشه گیلان مملو از جاذبه است و در این بین شهرستان فومن تنها به ماسوله و قلعه رودخان شناخته شده است؛ این درحالیست که اگر بر گیرایی های این شهر نازک شویم شماری برای آن نتوان یافت.

رشت را که به سمت غرب پشت سر می گذاری جاده‌ای بین درختان سربه فلک کشیده به زیبایی پوسترهای طبیعت نقش می بنند و در این بین شالیزار، بوته های چای و زمین‌هایی که اسبها در آن روانند زیبایی آفرین شده تا به فومن برسید.

فومن به شهر مجسمه‌ها مشهور است و از مجسمه میرزا کوچک گرفته تا مجسمه بانویی با لباس محلی و کلوچه فومن در دست، مجسمه کودکان در حال بازی، مجسمه اسب‌های در حال شیهه، مجسمه مرد گیلک و شکار بر دوش.

بیشتر گردشگران این شهرستان را تنها برای ماسوله و قلعه رودخان آن می شناسند و این در حالیست که فومن همانند بیشتر نقاط استان سرشار از دیدنی هایی است که خود به تنهایی قابلیت جهانی شدن چون ماسوله و قلعه رودخان را داراست.

شهر فومن دارای گذشته ای پرفروغ و تاریخی است به طوری که این شهر مرکز گیلان بیه پس و به دارالعماره معروف بوده و درآمد اکثر مردم این شهرستان از کشاورزی است و از این رو فومن یکی از مناطق عمده کشت برنج گیلان است؛ در کنار کشت برنج، پرورش طیور، دام و پرورش کرم ابریشم و تولیدات دستباف پشمی در این منطقه رواج دارد.
آب و هوای مناسب، جنگل ها و کوه‌های پوشیده از درختان و چشمه‌های متعدد و بقاع متبرکه و اماکن تاریخی فرهنگی، فومن را به یکی از قطب های گردشگری گیلان و حتی کشور تبدیل کرده است.

تالاب خطیب سرا گوراب و کهنه گوراب، پارک تفریحی، جنگلها و مراتع سبز، غار فوشه، پارک و مجموعه گردشگری و تاریخی قلعه رودخان و شهرک ماسوله جاذبه های گردشگری و تاریخی این شهرستان است.

زیارتگاه ها و اماکن مذهبی فومن شامل بقعه سبز قبا از نوادگان امام موسی بن جعفر(ع)، بقعه امام زاده میرزا از نوادگان امام موسی کاظم (ع)، بقاع پیر جلودار وآقا میرسرای و بقعه عون بن علی فرزند محمد حنیفه از فرزندان امام علی (ع) است.

مناطق کوهپایه جنگلی ماسوله و قلعه رودخان مناطق نمونه گردشگری شناخته شده و البته شهرت جهانی نیز یافته اند و گاه گیلان را به نام ماسوله می شناسند؛ ماسوله در جنوب غربی شهرستان فومن و در ۶۲ کیلومتری از مرکز استان واقع شده است.
شهر ماسوله دارای جلوه های خاص طبیعی است و با توجه به ویژگیهای تاریخی و ژئو مورفولوژی (جغرافیای ظاهری) و اقلیم خزری توام با کوهستانی، یکی از مهمترین سایت‌های ایرانگردی و جهانگردی در استان و حتی میان کشورهای خاورمیانه است.

ثبت جهانی ماسوله قصیده شد

چشم‌انداز آنها به صورت پلکانی از کوه به دره و وضعیت منحصر به فرد آن سالانه پذیرای مشتاقان بی شماری است.
پیدایش شهر تاریخی ماسوله و منظر فرهنگی آن، حاصل تعامل هزاران ساله انسان با محیط طبیعی پیرامون خود است که روایت شگفت انگیزی از شکل گیری اولین سکونت گاه های بشری، بواسطه حضور و ورود انسان به خطه سرسبز گیلان تا پیدایش این شهر تاریخی ارائه می دهد که همچنان شور زندگی را بدلیل استقبال گردشگران حفظ کرده است و از این روی مردم و تشکل های میراث فرهنگی و زیست محیطی برای ماندگاری و صیانت از این منظر خواستار پایان یافتن کش و قوس های بسیار در مسیر جهانی شدن و آماده شناخته شدن در ابعاد بین المللی هستند.

ماسوله در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن و در ۶۲ کیلومتری غرب مرکز استان گیلان با ۳۵۰ خانه تاریخی با قدمتی ۸۰۰ تا هزار ساله، رودخانه های جاری بر پهنه صخره سنگ ها، شالی و باغ های چای و معماری پلکانی گِلین منحصر به فرد در دل کوهستان با پنجره های چوبی و گلدان های شمعدانی رنگینش، سال ۱۳۵۴ با شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و ثبت جهانی آن از سال ۱۳۹۰ در دستور کار قرار گرفت.

قلعه رودخان یکی از شگفت انگیز ترین بناهای نظامی ایران است، این بنای عظیم که در ۲۳کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن و در میان جنگلهای سر به فلک کشیده واقع شده است نمادی از کوشش گیلانیان برای حفاظت و صیانت از این سرزمین است.
بنای قلعه رودخان در ارتفاع ۶۸۷ تا ۷۷۸متری از سطح آبهای آزاد و در دو سوی آن دو رودخانه جاری است.
این اثر تاریخی – طبیعی احتمالا در دوره خاندان اسحقی (مقارن با سلجوقیان) که بر غرب گیلان حکومت می کرده اند بنا شده است، هر چند برخی پژوهشگران بنیاد آن را به پیش از اسلام نسبت می دهند.
قدیمیترین سند از این قلعه کتیبه ای سنگی ست که تاریخ تجدید بنای آن را بین سالهای ۹۱۸تا ۹۲۱ ه. ق (مقارن با حکومت شاه اسماعیل صفوی ذکر می کند.
این بنا در دوره حکومت زندیه توسط هدایت الله خان فومنی حاکم فومن تعمیر و توپ هایی به منظور دفاع در آن نصب شد.
این دژ نظامی به اسامی دیگری چون قلعه حسامی، قلعه هزار پله و قلعه سگسگال نیز معروف است.
طول باروی قلعه ۱۵۰۰متر و ارتفاع آن بین پنج تا ۱۲متر متغیر است.
باروها و برج های متعدد قلعه با مصالح سنگ، آجر و ملات آهکی ساخته شده اند.
این اثر ارزشمند ملی به شماره ۱۵۴۶و در تاریخ سی ام مردادماه ۱۳۵۴در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برماست که این یادگار گرانبهای بازمانده از اعصار را به دست آیندگان بسپاریم.

روستای فوشه سرسبز
شاید نام این روستا از جاهای دیدنی فومن را خیلی نشنیده باشید؛ روستایی که در فاصله ۲۲ کیلومتری جنوب غرب فومن در نزدیکی قلعه رودخان قرار گرفته و اگر به آن‌جا بروید، می‌توانید از کوه‌ها و جنگل‌های اطراف این روستا و غاری با عمر چند هزار ساله حظ ببرید. پوشش گیاهی و درختانش هم کم نیست؛ از توسکا و افرا و راش بگیرید تا لرگ.

آبشار لار چشمه
آبشارلارچشمه با ارتفاع ۶ متری در مسیر فومن به ماسوله قرار گرفته است که در منطقه جنگلی قرار دارد و پایین آبشار می‌توانید حوضچه کوچکی را هم ببینید.
چشمه آب معدنی علی زاخونی (چشمه زمزمه)
یکی از جاهای دیدنی فومن چشمه آب معدنی علی زاخونی یا چشمه زمزمه است که در طبیعت فومن و در مسیر ماسوله قرار گرفته و می‌گویند خاصیت درمانی هم دارد؛ یعنی هستند افرادی که برای جا آمدن حال گوارش خود از آب این چشمه می‌خورند و تلخیش را هم به جان می‌خرند. گفتم تلخ، آب این چشمه تلخ است و محلی‌هایی که می‌خواهند آن را میل کنند، باید با شکری یا چیزی مخلوط کنند تا متوجه تلخی آب نشوند.

طبیعت ماکلوان
شهر ماکلوان به عنوان یکی دیگر از جاذبه های دیدنی فومن در دامنه و بین کوه‌های سیاه کوه و برزه مو بین ماسوله رودخان در شهرستان فومن قرار گرفته و یک طبیعت با باغ‌های چای، مزارع و شالیزارهای جذابی دارد.
از لحاظ تاریخی می‌شود به آنجا به عنوان مقرهای مهم و اصلی مبارزاتی میرزا کوچک‌خان‌جنگلی هم نگاه کرد.

آلیان

کار سختی نیست فقط باید کوله را جمع کرد به روی دوش انداخت به راه افتاد و زد به جاده‌های خوب؛ گیلان را بایستی در چهار فصل دید و حظ جنگل و باران، برنج و شالی، رودهای خروشان و پامچال، زیستگاه قو و مرغابی، خروش روز و شب امواج دریا، جشن رنگ در لباس های محلی و رسوخ طعم طبیعت در غذاهای محلی و جشن ها و آئین ها و هزاران جاذبه طرح به طرح را حس کرد.

منطقه جنگلی سیاهو رود آلیان سهم فومن است؛آلیان، با خانه‌هایی روستایی و کلان سالانی شیرین گفتار و کودکانش شیرین‌تر؛ آن زمان که بر بلندای درخت و شیطنت‌های کودکانه بر لب رودخانه از لذت ییلاق می‌گویند؛اما در آلیان بایستی مراقب بود؛ شاید یک مار آن سوتر در میان بوته‌ها می‌لغزد.

سه‌شنبه بازار
یکی از بازارهایی که هر سه‌شنبه بساط فروشنده‌ها در آن‌جا باز می‌شود تا محصولات دامی و کشاورزی را عرضه کنند، همان سه‌شنبه بازار فومن است که می‌توان آن را جز جاهای دیدنی فومن هم قرار داد و برای دیدنش باید به آدرس استان گیلان، فومن، کمربندی شهید شیرودی، سه شنبه بازار قدم نهاد.

غذاهای محلی
اما نمی شود به گیلان سفر کرد و از عطر و طعم غذای مادربزرگان گیلانی غافل شد؛ عطر و طعمی که موجب شد مرکز استان را با عنوان شهر خلاق خوراک‌شناسی در نشست یونسکو در پاریس به شبکه شهرهای خلاق جهان پیوند بزند و در این راستا سبب تعریف مسیرهای خوراکی در گیلان شود بطوریکه نام برخی از غذاها چون کوکوی گل پامچال و فسنجان سبز در این مسیرها وجدآور و کلوچه فومن بطور خاص شهره ایران شد.

به گزارش ایرنا، با توجه به اینکه رشت عنوان شهر خلاق خوراک یونسکو را دریافت کرده این استان به یکی از مقاصد بارز گردشگری غذا تبدیل شده است و به همین سبب مسیرهای خوراک می‌تواند موجب هدف بخشی به سفر گردشگران خوراک باشد.
با توجه به مطرح شدن این استان در بحث غنای غذای محلی ۳۰ مسیر خوراک در استان تعریف شده است؛ مسیرهای خوراک در واقع مقاصدی است که بر اساس غذاهای محلی اصیل و ثبت شده در فهرست ملی تعریف شده است.
در برخی از مسیرهای خوراک تعریف شده، نحوه فرآوری مواد از مزارع کاشت تا پرورش انواع گوشت در معرض دید و گاه تجربه گردشگران قرار می گیرد و این خود بخشی از جذابیت گردشگری غذا است.
کارشناس و مدرس گردشگری می گوید: همیشه یکی از جذابیت های سفر به گیلان آشپزخانه خوش آب و رنگ و پر و پیمانش بوده لذا تعریف مقاصد خوراک می تواند تعریف جدیدی در گردشگری خوراک باشد.
نسرین جماعتی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: بر این اساس تعریف مسیرهای خوراک علاوه بر حفظ غذاهای محلی موجب احیای غذاهای محلی فراموش شده یا در حال فراموشی است؛ که بر این اساس فومن – ماکلوان - شفت: سنگ حلوا، آب تره، باقلا آش، سیرواویج، بستنی واویج، بستنی ماستی، نباتی، کلوچه فومن، نان روغنی، هفت بیجار، لاکو اربه دوشاب و بره شوید خولی
ماسوله: کوکوی گل پامچال، الاف خورشت، ننه قورمه، کوکوی پنیر، شامی ماسوله از پر جاذبه ترین مسیرهای خوراک گیلان تعریف شده است.

سفر به فومن گردشگری در طبیعت محسوب می‌شود و تفاوت ماهوی با گردشگری زیست محیطی دارد؛ به واقع اکوتوریسم است چرا که کوهستان، جنگل غارنوردی و البته گردشگری ماجراجویانه را نیز شامل می شود؛بنا به تعاریف استادان گردشگری؛ اکوتوریسم (طبیعت گردی) سفری است مسئولانه به مناطق طبیعی که منجر به حفظ محیط زیست شده و موجب بهبود کیفیت زندگی مردم محلی می شود؛ بهتر است طبیعت را درک کنیم و حتی شاید بهتر باشد زیبایی جاده‌های نو را دریابیم؛ به خود و فرزندانمان بیاموزیم درختان کوچک را بشمرند تا دیدن بیاموزند.

مفاهیم گردشگری در دنیای امروز عمق یافته و گیلان با همه گیرایی‌های کم نظیرش برای آنانی که از ذوق سفر سرشارند سفرنامه‌ای است بی انتها؛ لذا ایرنا گیلان تلاش کرده در مجموعه گزارش‌هایی با عنوان «در مسیر باران، آشنایی با جاذبه‌های گیلان» بمناسبت در پیش بودن ۲۷ سپتامبر روز جهانی گردشگری باهدف بالا بردن سطح آگاهی در مورد نقش گردشگری در جامعه جهانی و نشان دادن چگونگی تاثیر این صنعت بر ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در سراسر جهان، تنها اشارتی کلی به مقاصدی بارز از شهرستان‌های استان برای علاقه‌مندان به سیاحت گردی داشته باشد.