چرا بازگشت خواننده‌های لس‌آنجلسی به ایران هر بار به بنبست میخورد؟
«دوست دارم قبل از مرگم در ایران باشم» و «می‌خواهم به ایران برگردم»؛ این دو جمله پرتکرارترین حس خواننده‌های لس‌آنجلسی نسبت به وطن‌شان بوده که در دو دهه اخیر بارها در موقعیت‌های مختلف با بغض و دلتنگی به زبان آورده‌اند. در یک‌سال اخیر هم اخباری از تمایل خواننده‌های پاپ همچون معین، مارتیک، شهرام شب‌پره، سیاوش شمس و… برای بازگشت به ایران شنیده شد.
مسئولان دولتی نیز در هر دوره، نسبت به این تمایلات واکنش‌های مثبتی نشان دادند، اما مسئله مجوز فعالیت‌های هنری این خواننده‌ها در کشور جدی‌تر و پیچیده‌تر از حرف و وعده است. به‌ویژه آنکه فعالان داخلی موسیقی در کشور، از مخاطبان و خواننده‌ها گرفته، تحت‌تاثیر تحولات سیاسی و اجتماعی سه‌سال اخیر نسبت به‌قبل با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های شدید و بیشتری همچون لغو کنسرت، مسدودی صفحات مجازی و برخورد با مخاطبان مواجه شده‌اند.
دراین‌میان نمونه‌های جنجالی هم از حضور گسترده و چندهزار نفری در کنسرت یکی از خواننده‌های پاپ داخلی در لس‌آنجلس وجود دارد که از نظر فرم و محتوا بی‌شباهت به کنسرت‌های خواننده‌های ایرانی خارج از کشور نبود و این سوال را در ذهن ایجاد می‌کند که چه فرقی از نظر محتوایی بین خواننده‌های پاپ به‌اصطلاح آن‌ور آبی و این‌ور آبی وجود دارد که سال‌هاست حس نوستالژیک و خاطره‌جمعی ایرانی‌ها بازیچه اخبار ضدونقیض بازگشت آن‌ها به کشور می‌شود؟
تجربه ناموفق حبیب محبیان و امیرارژنگ کاظمی از بازگشت به وطن و فعالیت در ایران، یکی از این موارد است. حبیب محبیان پس از بازگشت به ایران امیدوار بود تا وارد بازار موسیقی داخلی شود، اما دو برچسب «لس‌آنجلسی» و «خواننده پیش از انقلاب»، همچنین سوءاستفاده اطرافیان و فضای پرحاشیه مانع فعالیت‌اش شد.
به گفته پسرش، افراد بسیاری با انگیزه‌های شخصی، مسیر قانونی کار او را تخریب کردند و وعده‌های دولتی نیز راهگشا نبود تا اینکه در سال ۱۳۹۵ درگذشت. سامان نیز با امید دریافت مجوز به ایران برگشت، حتی کنسرتی در قشم برگزار کرد، اما پس از 10سال انتظار و سه‌بار رد درخواست تجدیدنظر، ناامید شد و در سال ۱۴۰۰ کشور را ترک کرد. تلاش‌های هنرمندان خارج از کشور برای فعالیت در ایران در دولت‌های بعدی هم تکرار شد. بیژن مرتضوی در دوران خاتمی به‌دنبال دریافت مجوز آثارش در ایران بود، حتی رفت‌وآمدهایی داشت و مذاکراتی هم با یک شرکت معروف نشر موسیقی انجام داد، اما درنهایت او هم نتوانست به خواسته‌اش برسد.
این صحبت‌ها درباره فعالیت خواننده‌های لس‌آنجلسی در دولت رئیسی هم ادامه یافت و اسماعیلی، وزیر وقت ارشاد در تابستان سال گذشته از حضور معین در ایران استقبال کرد و در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفته است: «آقای معین هم یک ایرانی هستند، هرزمان که بخواهند، می‌توانند وارد ایران شوند و اجراهایشان هم باید تابع قوانین کشور باشد.»
در یک‌سال اخیر هم اخبار و گفت‌وگوهایی از تمایل بازگشت معین، مارتیک، شهرام شب‌پره، سیاوش شمس و اندی شنیده شد و مسئولان دولت چهاردهم از رئیس شورای اطلاع‌رسانی گرفته تا سخنگوی دولت نسبت به این موضوع واکنش مثبت نشان دادند. الیاس حضرتی دراین‌خصوص گفته است: «به‌عنوان رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت تأکید می‌کنم که بازگشت هنرمندان سرشناس و همه‌ی ایرانیانی که تمایل به بازگشت به ایران دارند، آزاد است. مگر کسانی‌که دست‌شان به خون آلوده است و پرونده‌های سنگینی دارند.»
اما بازگشت این هنرمندان که هیچ سابقه سیاسی‌ای ندارند و فعالیت‌شان صرفاً هنری بوده، همچنان مبهم و غیرشفاف است. این درحالی‌است که کارشناسان بر این باورند که شفاف‌سازی دراین‌خصوص می‌تواند به اعتماد بیشتر هنرمندان و مخاطبان به سیاست‌گذاران منجر شود. به‌ویژه آنکه نمونه‌هایی از حضور گسترده مخاطبان خارج از کشور در کنسرت خواننده‌های پاپ محبوبی همچون بهنام بانی وجود دارد که فرم و محتوای آن بی‌شباهت به کنسرت‌های خواننده‌های لس‌آنجلسی نیست.
کارشناسان علت تفاوت برخورد با این دو دسته خواننده‌های ایرانی را، نه در سبک هنری یا نوع موسیقی آن‌ها، بلکه مسائل مربوط به سابقه فعالیت خارج از کشور، مسیر مجوزدهی پیچیده، نگرانی‌های سیاسی بالقوه و عدم‌اتصال به شبکه‌های داخلی می‌دانند. همه این عوامل باعث‌شده تا فعالیت داخلی خوانندگان داخلی شبیه لس‌آنجلسی‌ها بدون مانع باشد، اما همان نوع فعالیت برای خارج‌نشینان تقریباً غیرممکن شود.
با این اوصاف، گسترش تغییرات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که با وجود تشدید فشارها و محدودیت‌ها موتور تولیدات فرهنگی به‌خصوص در حوزه موسیقی خارج از ساختارهای تثبیت‌شده، خاموش‌نشدنی است و این موقعیت بهترین بزنگاه برای تغییر در سیاست‌گذاری‌هاست تا تجربه کنسرت خواننده‌های محبوب برای ایرانی‌ها به آرزو محدود نشود و بتوانند هم‌صدا با هم خاطرات تلخ و شیرین خود را فرابخوانند.
منبع: هم میهن