جکتاجی نقطه تلاقی گیلان و کتابخانه ملی است / گیلان سرزمین آرامش ، فرهنگ و فرهیختگی است

در مراسمی با عنوان بزرگداشت نام آوران کتابخانه ملی از استاد " محمدتقی پوراحمد جکتاجی " گیلان‌ شناس و ادیب گیلانی با حضور استاندار و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی تجلیل بعمل آمد .

به گزارش  هنر گیلان  به نقل از روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان ، آیین نکوداشت استاد " محمدتقی پوراحمد جکتاجی " روزنامه نگار ، محقق ، شاعر و داستان ‌نویس گیلک ، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ، اداره‌ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان ، سازمان فرهنگی ، اجتماعی و ورزشی شهرداری رشت و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان گیلان روز یکشنبه 31 فروردین ماه 1404 با حضور هادی حق‌شناس استاندار گیلان و غلامرضا امیرخانی مشاور رییس جمهور و رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در تالار مرکزی رشت برگزار شد .

*استاد جکتاجی نقطه تلاقی گیلان و کتابخانه ملی است

غلامرضا امیرخانی ، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ، در جریان نخستین سفر استانی خود در سال ۱۴۰۴ ، با حضور در استان گیلان ، در آیین بزرگداشت استاد " محمدتقی پوراحمد جکتاجی " شرکت نمود .

امیرخانی در این مراسم که به‌ عنوان هفتمین برنامه از سلسله بزرگداشت‌های چهره‌های ماندگار حوزه کتاب و کتابداری برگزار شد ، اظهار نمود : باعث افتخار من است که در آخرین روز فروردین ‌ماه و نخستین سفر استانی‌ام ، در جمع مردم شریف ، فرهنگ ‌دوست و فرهیخته استان گیلان حضور دارم .

وی افزود : پیش از این شش بزرگداشت دیگر برای چهره‌های شاخص این حوزه برگزار شده که از جمله آن‌ها می‌توان به زنده ‌یاد سیدعبدالله انوار ، مهدی محقق ، میرجلال ‌الدین کزازی ، سیروس پرهام و کامران فانی اشاره نمود . خوشحالیم که این هفتمین برنامه برای نخستین ‌بار خارج از تهران و در استان گیلان برگزار می‌شود .

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در ادامه سخنان خود با تحسین سخنرانی استاد جکتاجی ، گفت : از صحبت‌های ایشان بسیار لذت بردم . اگر چه مقایسه‌ای که انجام شد اغراق‌ آمیز بود ، اما یادآور سخن زیبایی از رئیس نابینای کتابخانه ملی آرژانتین هستم که گفته بود : « بهشت جایی شبیه کتابخانه است » . این جمله برای من تداعی‌ کننده معنای عمیق کتابخانه است .

وی با اشاره به خدمات ارزشمند جکتاجی در حوزه کتابداری و گیلان ‌شناسی افزود : استاد جکتاجی نزدیک به ۳۰ سال در کتابخانه ملی خدمت کرده‌اند و یکی از آثار ماندگار ایشان ، تألیف نخستین تاریخ جامع کتابخانه ملی ایران است که در سال ۱۳۵۷ و همزمان با پیروزی انقلاب منتشر شد . این اثر همچنان به‌ عنوان یکی از منابع اصلی پژوهشگران در حوزه تاریخ کتاب و کتابخانه ملی ایران شناخته می‌شود .

امیرخانی در ادامه گفت : از منظر بنده ، استاد جکتاجی را می‌توان نقطه اتصال دو جهان دانست ؛ از یک‌ سو کتابخانه ملی و از سوی دیگر گیلان . ایشان هم در حوزه کتابداری و هم در زمینه گیلان ‌شناسی آثار ارزشمندی ارائه کرده‌اند .

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در پایان با ذکر بخشی از اشعار خاتم ‌الشعرای ایران در توصیف زیبایی‌های طبیعی و فرهنگی گیلان ، خاطر نشان نمود : اقلیم گیلان و مردم آن ، سرشار از آرامش ، فرهنگ و هنرند و این ویژگی‌ها را می‌توان در آثار بزرگان این خطه به ‌روشنی مشاهده نمود . برای مردم شریف گیلان ، استاد جکتاجی عزیز و همچنین استاندار فرهیخته استان ، حق‌شناس ، آرزوی موفقیت ، سلامت و توفیق روز افزون دارم .

*گیلان سرزمین آرامش ، فرهنگ و فرهیختگی است

هادی حق‌شناس استاندار گیلان ، در آیین نکوداشت استاد « محمدتقی پوراحمد جکتاجی » که به همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی و برای نخستین ‌بار خارج از تهران برگزار شد ، ضمن ابراز خرسندی از حضور در این مراسم ، گفت : « برای من افتخاری است که در نخستین روز از آخرین ماه فروردین سال ۱۴۰۴ و طی اولین سفر استانی خود ، در دیار فرهیختگان ، گیلان عزیز ، در جمع صمیمی اهالی فرهنگ و اندیشه حضور دارم . »

وی با اشاره به سلسله برنامه‌های بزرگداشت مفاخر فرهنگی کشور افزود : « این هفتمین بزرگداشت در این قالب است و خوشبختانه برای نخستین بار در استانی غیر از تهران برگزار می‌شود . پیش از این ، بزرگداشت‌هایی برای چهره‌هایی چون زنده‌یاد سید عبدالله انوار ، استاد مهدی محقق ، استاد محدث ، استاد سیروس پرهام و کامران فانی برگزار شده است . »

استاندار گیلان ، استاد جکتاجی را « میراث‌دار فرهنگ مکتوب » و شخصیتی ملی دانست و خاطر نشان نمود : « از دید من ، استاد جکتاجی ملتقای دو وجه ارزشمند است : هم پیشینه‌ای درخشان در حوزه کتابداری و خدمت در کتابخانه ملی دارد و هم شخصیتی مؤثر در عرصه گیلان ‌شناسی است . »

وی با اشاره به تألیف استاد جکتاجی در دهه ۵۰ درباره تاریخ کتابخانه ملی ، تصریح نمود : « اثر ایشان که در سال ۱۳۵۷ منتشر شده ، همچنان یکی از منابع معتبر برای پژوهشگران تاریخ کتابخانه ملی ایران است . »

حق‌شناس افزود : « در کنار سابقه درخشان کتابداری ، استاد جکتاجی با تألیفات ، پژوهش‌ها و کنش‌های علمی خود در حوزه شناخت فرهنگ و جغرافیای گیلان نیز نقشی ارزشمند داشته‌اند ؛ و این ‌همه بر اهمیت تکریم ایشان می‌افزاید . »

وی گیلان را سرزمین آرامش ، شعر ، هنر و معنویت دانست و گفت : « در شعر خاتم ‌الشعرا ، آن هنگام که سپیدرود با گل و سبزه آذین می‌شود ، گویی بهشتی از آسمان فرود آمده ؛ گیلان چنین سرزمینی است . آرامشی که در این اقلیم و این مردم وجود دارد ، در آثار هنرمندان و ادیبان آن نیز بازتاب یافته است . »

استاندار گیلان در پایان با تجلیل از خدمات فرهنگی استاد جکتاجی و با قدردانی از دکتر امیرخانی ، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ، گفت : « برگزاری این آیین در گیلان ، ادای دین به یکی از سرمایه‌های علمی و فرهنگی ایران بود . برای استاد ارجمند آرزوی سلامتی و موفقیت دارم . »

* جکتاجی ، نماینده شایسته فرهنگ گیلان است

سید هاشم موسوی ، پژوهشگر و گیلان ‌شناس ، در آیین نکوداشت استاد محمدتقی پوراحمد جکتاجی با تأکید بر اهمیت این گردهمایی فرهنگی گفت : « برگزاری چنین مراسمی نشان می‌دهد که گیلان و شهر رشت صاحب فرهیختگانی دلسوز و دغدغه‌مند شده است ؛ کسانی که ارزش پاسداشت سرمایه‌های علمی و فرهنگی خود را به‌ درستی درک کرده‌اند . »

وی با اشاره به ضرورت ثبت و نامگذاری اماکن به نام مفاخر بومی افزود : « باید این فرصت را مغتنم بشماریم و از خود بپرسیم ، اگر در کشورهای دیگر میدانی به نام " راسل " وجود دارد ، چرا ما نتوانیم میدان‌هایی به نام " آرسن میناسیان " ، " پورداوود " یا " جکتاجی " داشته باشیم ؟ »

موسوی در ادامه با تجلیل از آرسن میناسیان ، نیکوکار نامدار مسیحی در رشت ، تصریح نمود : « ما باید بیاموزیم چگونه از سرمایه‌های طبیعی ، فرهنگی و تاریخی گیلان نگهداری کنیم . بدون تردید ، پویایی و سر زندگی امروزِ گیلان ‌پژوهی ، مدیون تلاش‌های استاد پوراحمد جکتاجی و چهره‌هایی نظیر اوست . »

این گیلان‌ شناس با اشاره به سبک زندگی استاد جکتاجی گفت : « او مردی است که تمام عمر خود را در خدمت گیلان و فرهنگ آن سپری کرده و به‌ درستی مصداق تعبیر زنده ‌یاد محمدعلی فروغی است ؛ کسی که وظیفه خود را در قبال زادبومش به ‌تمامی انجام داده است . »

وی با لحنی صمیمی و قدردانانه افزود : « خوشحالیم که امروز می‌توانیم در حضور دوستان ، خانواده و همشهریان استاد ، با افتخار اعلام کنیم : استاد جکتاجی ، شما چهره‌ای برجسته در عرصه گیلان‌ شناسی و نماینده‌ای شایسته برای فرهنگ این سرزمین هستید ؛ و بی‌تردید ، باید به گیلان بابت داشتن شما تبریک گفت . »

موسوی با اشاره به نقش الهام ‌بخش جکتاجی در پژوهش‌های فرهنگی بیان نمود : « برای هر فردی که به ما کنشگران حوزه فرهنگ مراجعه کرده ، نخستین و آخرین نشانی ما ، خانه و دفتر استاد جکتاجی بوده است . همان ‌جا که نه ‌تنها آغاز گیلان ‌شناسی علمی و روش‌مند ، بلکه نقطه اتکای آن است . »

او ادامه داد : « از استاد جکتاجی سپاسگزاریم که مردم ‌شناسی را نه صرفاً به ‌عنوان یک حوزه آکادمیک ، بلکه به ‌عنوان شیوه‌ای برای زیستن و درک جهان برگزیده‌اند . او دریافته که ایران ، بدون تکیه بر مردم ‌شناسی ، قادر به شناخت ژرف خود نخواهد بود . »

این پژوهشگر در پایان خاطر نشان نمود : « استاد جکتاجی به‌ خوبی می‌داند که جغرافیای ایران ، به دلیل تنوع بالای اقلیمی و فرهنگی ، سرزمینی بی‌همتاست ؛ و تنها با پژوهش‌های مردم‌ شناختی می‌توان فرهنگ چنین کشوری را شناخت ، بازشناسی و بازتولید کرد . »

* جکتاجی ، شخصیتی هم‌سنگ یک مؤسسه فرهنگی است

هوشنگ عباسی ، شاعر ، پژوهشگر ، روزنامه ‌نگار و گیلان ‌شناس ، در آیین نکوداشت استاد محمدتقی پوراحمد جکتاجی با اشاره به سابقه دیرینه آشنایی خود با وی گفت : « دوستی من با استاد جکتاجی به بیش از نیم قرن می‌رسد . از سال ۱۳۵۸ همکاری نزدیکی با مجله " دامون " داشتم و پس از آن ، همکاری ما در نشریه ماندگار " گیله‌وا " ادامه یافت . »

این پژوهشگر افزود : « جکتاجی را می‌توان همانند یک مؤسسه فرهنگی تصور نمود ؛ چرا که از ساده‌ترین امور فنی کتاب ، از جمله صحافی و چاپ ، تا دیگر مراحل انتشار را شخصاً در دفتر کوچک خود انجام می‌داد و بخش عمده‌ای از فعالیت‌های انتشاراتی‌اش در همان مکان شکل می‌گرفت . »

عباسی با ستایش از دلبستگی عمیق استاد جکتاجی به سرزمین مادری‌اش تأکید نمود : « او به ما آموخت که چگونه گیلان را دوست بداریم . علاقه‌ای که جکتاجی به تاریخ ، فرهنگ ، جغرافیا ، محیط ‌زیست و اقلیم گیلان دارد ، حد و مرزی نمی‌شناسد . »

وی ادامه داد : « جکتاجی با انرژی و شور وصف ‌ناپذیری که داشت ، این عشق را به ما جوانان آن روزگار منتقل کرد . " گیله‌وا " که از جمله دستاوردهای فرهنگی اوست ، صرفاً یک مجله نیست ، بلکه می‌توان آن را دانشنامه‌ای جامع در حوزه گیلان‌ شناسی دانست . »

عباسی در پایان سخنان خود گفت : « هر کسی که دل در گرو گیلان دارد ، می‌تواند مسائل و دغدغه‌های این سرزمین را در شماره‌های مختلف مجله گیله‌وا بیابد و دنبال کند .

* هرگز برای تکریم ، کاری نکرده‌ام

در ادامه مراسم ، استاد محمدتقی پوراحمد جکتاجی نیز پس از دریافت لوح تقدیر ، طی سخنانی گفت : « در طول زندگی‌ام هیچ‌ گاه کاری را با هدف تقدیر یا تجلیل انجام نداده‌ام . علاقه‌ام به حوزه کتاب و فرهنگ مرا به سوی فعالیت در کتابخانه ملی کشاند و به ‌تدریج در زمینه‌های گوناگون چون کتابداری ، کتاب‌ شناسی ، آموزش ، مدیریت کتابخانه ، نشر ، کتابفروشی و روزنامه ‌نگاری مشغول شدم . »

او ادامه داد : « این حوزه برای من صرفاً یک علاقه نبود ، بلکه دریایی بود که در آن غرق شدم . هنوز هم با کتاب زندگی می‌کنم و اگر چه کتاب سرگرمی من است ، اما نباید از تأثیر شگرف تولید یک اثر خوب غافل ماند . »

*زندگی ‌نامه‌ای کوتاه از یک چهره ماندگار

گفتنی است استاد محمدتقی پوراحمد جکتاجی با نام ادبی « م . پ . جکتاجی » متولد سال ۱۳۲۶ در رشت است . وی فعالیت خود را از آموزش و پرورش آغاز نمود و سپس با ادامه تحصیل در رشته زبان انگلیسی ، وارد عرصه روزنامه ‌نگاری ، پژوهش ، و تألیف شد و آثار و فعالیت‌های گسترده او در حوزه گیلان ‌شناسی ، کتابداری ، نشر و مطبوعات ، نام او را به‌ عنوان یکی از چهره‌های اثرگذار فرهنگی کشور به ثبت رسانده است . و سال‌ها در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران فعالیت داشته است . او اکنون به عنوان هفتمین چهره فرهنگی در فهرست « نام آوران کتابخانه ملی » معرفی شده است . فهرستی که پیش از او نام‌هایی چون سیدعبدالله انوار ، پوراندخت سلطانی شیرازی ، محدث ارموی ، کامران فانی ، سیروس پرهام و مهدی محقق در آن به ثبت رسیده اند .

جکتاجی در کنار سابقه حرفه‌ای در کتابخانه ملی ، حضوری پررنگ در شعر ، داستان نویسی ، روزنامه نگاری و گیلان پژوهی داشته و از چهره‌های اثرگذار فرهنگ بومی شمال ایران به شمار می رود . انتشار روزنامه « دامون » ، نشریه فرهنگی « گیله وا » و مجموعه گران ‌سنگ « گیلان نامه » از جمله فعالیت های شاخص اوست .

جکتاجی همچنین با مدیریت انتشارات « گیلکان » ، زمینه انتشار ده‌ها عنوان کتاب از نویسندگان و پژوهشگران گیلانی را فراهم نموده است . کتاب تحلیلی « گیلان ، استان آخر » از مهمترین آثار او در زمینه بررسی مسائل و چالش‌های اجتماعی و فرهنگی استان گیلان محسوب می شود که به بررسی مشکلات عمده این استان می‌پردازد .

از آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره نمود : قصه‌گوی و برزن ( ۱۳۵۰ ) ، مرغ سفید کوچولو ( ترجمه قصه کودکان (  1354 ) ، فهرست توصیفی نشریه‌های انگلیسی و فرانسوی ، نشریه و جغرافیای گیلان و مازندران ( 1357 ) ، نامه‌سرای پیر ( ترجمه قصه کودکان – ۱۳۵۸ ) ، مطبوعات گیلان در عصر انقلاب ( 1361 ) ، خاطره ‌نویسان گیلان ( ترجمه با همکاری دکتر رضا مدنی – ۱۳۶۴ ) ، گیلان ‌شناسی ( ۱۳۶۶ و ۱۳۷۰ ) ، گیلان به روایت مطبوعات ( 1370 ) ، گیلان ‌نامه ( 1380 ) ، گیلان ، استان آخر ( ۱۳۸۰ ) .