لزوم ثبت تاریخ شفاهی گیلان و آثار ارزشمند بومی

 به گزارش هنر گیلان جعفر شجاع کیهانی در آیین تجلیل از راویان تاریخ شفاهی استان گیلان که در پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان برگزار شد،با اشاره به سابقه جمعیت فرهنگ رشت، اظهار کرد: تشکل های ادبی نشات گرفته از انجمن های شعرخوانی و نقد و بررسی آثار ادبا و فرهیختگان است.

وی با بیان اینکه نخستین انجمن ادبی مربوط به پیدایش شعر فارسی است،افزود: شاعران دور هم جمع می شدند و شعرهایشان را نقل می کردند لذا انجمن های ادبی در ابتدا در دربار پادشاهان، سلاطین و شاهزادگان برگزار می شد و سپس به منازل بزرگان و استادان فن آمد.

پژوهشگر حوزه ادبیات فارسی و تاریخ معاصر، دوره قاجار را اوج شکل گیری انجمن های ادبی دانست و گفت: رفته رفته که جریان فکر توسعه پیدا کرد، انجمن های ادبی نیز پیشروتر شدند و پس از انقلاب مشروطه و تجددخواهی، این انجمن ها شکل دیگری به خود گرفت.

شجاع کیهانی، با بیان اینکه اجرای تئاتر و ترجمه نمایش نامه ها راه جدیدی در اندیشه انجمن های ادبی گشود، تصریح کرد: این انجمن های ادبی در تهران مقدمه تشکیل شرکت فرهنگ یا جمعیت فرهنگ رشت شد. با ورود شعر نیما و داستان نویسی نو، انجمن های ادبی از دربار شاهان و منازل بزرگان به سمت توده های مردم آمد و لذا ترویج این اندیشه ملموس تر و محسوس تر شد.

وی با بیان اینکه انجمن معارف در دوره مظفرالدین شاه شکل گرفت، یادآور شد: هدف از شکل گیری این انجمن آغاز فرهنگ نوین و رساندن آن به دانش آموزان از طریق تاسیس مدرسه بود. این تشکل در طول یک سال بیش از 15 مدرسه مدرن ساخت و شرکت چاپ کتاب را تاسیس کرد. نخستین کتب درسی ما توسط این تشکل چاپ و منتشر شده است.

ادیب و پژوهشگر گیلانی، با اشاره به احداث کتابخانه ملی توسط انجمن معارف، متذکر شد: با آغاز نهضت مشروطه فضا برای اندیشیدن گسترش یافت. در واقع مشروطه به توده مردم اعتنا کرد و مردم توانستند به فکر مدرن جهت تنویر افکار عمومی دسترسی پیدا کنند. در این راستا، جمعیت فرهنگ رشت تاسیس و فرصت ایجاد فکر فراهم شد.

شجاع کیهانی، «حسین جودت» را موسس جمعیت فرهنگ رشت در سال 1295 دانست و خاطرنشان کرد: در آن دوران کشور اوضاع نامناسبی داشت و هجوم نیروهای انگلیس و روس از یک سو و بی کفایتی قدرت حاکمه از سوی دیگر هرج و مرج ایجاد کرده بود لذا در چنین شرایطی ایجاد یک تشکل فرهنگی خیلی می توانست موثر واقع شود.

وی پرهیز در امور سیاسی و عقیدتی، انجام کارهای فرهنگی و دوری از خرافات را سرلوحه جمعیت فرهنگ رشت دانست و عنوان کرد: این تشکل از کمیسیون های مختلف از جمله مالی، تئاتر و نمایش، کتابخانه و قرائتخانه، موزیک و کلاس های اکابر تشکیلمی شد. انتشار مجله «فرهنگ» طی دو دوره(از 1295 تا 1299 و 1304 تا 1307) یکی دیگر از دستاوردهای فرهنگی این جمعیت بود. این مجله صد سال قدمت دارد، اما مطالبش هنوز خواندنی، تازه و پرحرکت است که افکار بلند نویسندگان آن را نشان می دهد.

پژوهشگر حوزه ادبیات فارسی و تاریخ معاصر، برگزاری تئاتر و ترجمه نمایش را یکی از اقدامات ارزشمند جمعیت فرهنگ دانست و تصریح کرد: از یک سو باب تمدن اروپا به وسیله ترجمه باز شد و از سویی دیگر، نمایش در تعالی اندیشه موثر بود. همچنین به لحاظ درآمدی به جمعیت کمک می کرد.

وی با بیان اینکه پنج سال بعد از مشروطه در رشت تئاتر با بیش از 200 نمایش نامه داشتیم، افزود: جمعیت فرهنگ رشت مهمترین وسیله روشنی بخش افکار عمومی را در کتاب می دید و لذا فصل مشترک همه جمعیت های فرهنگ در کتابخانه و قرائتخانه بود که در نهایت منجر به احداث کتابخانه ملی شد.

شجاع کیهانی، با بیان اینکه جمعیت پیک سعادت نسوان در رشت نخستین تشکل زنان در دوره پهلوی اول بود، خاطرنشان کرد: جمعیت فرهنگ رشت بازتاب گسترده ای در سطح کشور داشت.

وی با اشاره به سابقه کتابخانه ملی رشت، یادآور شد: درخت تنومند کتابخانه رشت بیش از 90 سال پیش به دست «محمدعلی تربیت» در این خاک حاصلخیر کاشته شد و صاحبان فکر و اندیشه به دور از هیاهوی قدرت طلبی تنها به عشق فرهنگ دلسوزانه از این درخت باغبانی کردند لذا این درخت تناور باید به سعی اهالی فرهنگ بیشتر بالنده شود تا در سایه سار آن فرهنگ گیلان پایدار بماند.

پژوهشگر گیلانی حوزه ادبیات فارسی و تاریخ معاصر، با بیان اینکه کتابخانه ملی رشت همواره استقلال خود را حفظ کرده است، گفت: ایجاد فضای اعتماد در دل خاندان های اصیل دارای اسناد تاریخی، فعال کردن اندیشگاه ها و برگزاری محافل معرفی و نقد کتاب، ثبت تاریخ شفاهی استان و انتشار آثار ارزشمند بومی از جمله مهمترین رسالت مرکز اسناد و کتابخانه ملی گیلان است.